دلایل گرایش به اعتیاد از شخصی به شخص دیگر تفاوت دارد و انگیزه‌های مختلفی افراد را به‌سوی استفاده از مواد مخدر سوق می‌دهد و درنهایت باعث گرایش افراد به سمت مواد مخدر و گرفتار شدن در دام اعتیاد می‌شود. برای پیشگیری و حتی درمان اعتیاد شناخت دلایل گرایش به مواد مخدر می‌تواند تأثیر بسزایی داشته باشد. شناسایی این عوامل توسط درمانگر و مشاور می‌تواند به حل ریشه‌ای مشکل اعتیاد کمک بسزایی کند.

اعتیاد ناشی از عوامل گوناگونی است که در حالت کلی می‌توان در سه گروه تقسیم‌بندی کرد:

  • عوامل فردي گرایش افراد به اعتیاد
  • عوامل فردي و محيطي گرایش به اعتیاد
  • عوامل اجتماعي گرایش به اعتیاد

برای درمان اصولی و علمی اعتیاد، مشورت با افراد باتجربه و خبره در این زمینه می‌توانند تأثیر مثبتی برای گرفتن بهترین نتیجه و حتی کاهش هزینه‌های درمان داشته باشد. کارشناس باتجربه در این زمینه باریشه یابی اصلی انگیزه و دلایل افراد برای مصرف مواد مخدر و ارائه راهکارهای اصولی زمینه را برای ترک اعتیاد و کاهش عوارض بعد از ترک فراهم می‌کند. عزیزانی که نیاز به مشاوره و راهکارهای درمانی تخصصی دارند می‌توانند از مشاورین مشاورکده همراه برای درمان و مراقبت‌های پس از ترک اعتیاد بهره‌مند شوند.

عوامل فردي گرایش به مواد مخدر

یکی از دلایل اصلی افراد به گرایش به مواد مخدر ناشی از عوامل فردی است. اعتیاد به مواد مخدر ناشی از عوامل فردی شامل موارد متنوعی است که در ادامه شرح داده می‌شود.

اعتیاد در دوره نوجواني و جواني و خودنمائي

دوره نوجواني يا دوره انتقال مرحله عبور از دوره كودكي به بزرگ‌سالی که توأم با اشتياق به آزمودن و تجربه كردن و خطر كردن است. نوجوانان به علت کم‌تجربگی و ناآگاهی و نيز روحيه خطرپذیری، پروايي از انجام كارهاي مخاطره‌آمیز و تهدیدکننده سلامت جسمي و رواني ندارند. نوجوانی دوره بسيار حساسي هست كه فرد در موقعيت كسب هويت فردي-اجتماعي قرار دارد و ميل به استقلال و مخالفت با منابع قدرت (پدر و مادر) در اين دوره و بالا بودن حس كنجكاوي و لذت‌جوئی و زیاده‌طلبی و ديده شدن و عدم تحمل مشكلات و احساس حقارت ازجمله عواملي هستند كه خطر گرايش فرد رو به سمت مصرف مواد مخدر به همراه دارد.

عوامل ژنتيكي مؤثر در اعتیاد

یافته‌های همسو و متعددی كه درزمینهٔ ژنتيك انجام‌شده نشان‌دهنده اين امر است كه عامل‌های ژنتيك بر مصرف مواد و الكل و اعتياد به آن‌ها نقش مهمي دارند. یافته‌های به‌دست‌آمده از مطالعات فرزندخواندگی، دوقلوها و مقايسه خانواده‌ها مدارك كافي ارائه دادند كه اعتياد به الكل، نيكوتين، حشيش و ساير مواد تحت نفوذ عامل‌های ارثي است. تحقيقات نشان داده خطر مصرف مواد در فرزندان والدين بيولوژيكي مصرف‌کننده مواد به‌طور معنی‌داری بيشتر از افرادي است كه به فرزندخواندگي افراد مصرف‌کننده پذيرفته شدند.


حتما بخوانید: تاثیر اعتیاد بر سلامت جسم و روان فرد معتاد


ویژگی‌های شخصيتي مؤثر در گرایش به اعتیاد

 عدم پذيرش ارزش‌های رايج و سنت، مقاومت در برابر منابع قدرت، صفات ضداجتماعي، پرخاشگري شديد، نياز به استقلال شديد، نپذيرفتن هنجارها و قوانين حاكم بر جامعه، فقدان مهارت بر زندگي، فقدان مهارت مقاومت، فقدان مهارت‌های ارتباطي و اجتماعی می‌تواند نقش بسزایی در گرایش به اعتیاد داشته باشد.

 اختلالات رواني عامل دیگر برای اعتیاد

 افسردگي، کج‌خلقی، اسکیزوفرنی، اختلال‌های وسواسي و جبري، پانیک و اضطراب اجتماعي، ترس و فوبيا نیز می‌تواند باعث گرایش افسرد به سمت اعتیاد شود.

نگرش مثبت به مواد مخدر

باورهاي مثبت نسبت به مصرف مواد، كسب بزرگي و تشخص، رفع دردهاي جسماني، رفع خستگي، كسب ارزش، تفكر نادرست توانائي مصرف و معتاد نشدن می‌تواند فرد را در دام اعتیاد گرفتار کند.

موقعیت‌های خطرناك

 خشونت كودكي، توجه بیش‌ازحد، ترك تحصيل، بی‌سرپرستی و بی‌خانمانی، فرار از خانه، معلوليت جسماني، بیماری‌ها و دردهای مزمن نیز می‌تواند باعث گرایش افراد به اعتیاد شود.

عوامل بين فردي و محيطي مرتبط با اعتیاد

علاوه بر موارد فردی گرایش به مواد مخدر و گرفتار شدن در دام اعتیاد که در بالا ذکر شد؛ عوامل بین فردی و محیط پیرامون نیز می‌تواند در گرایش افراد به اعتیاد تأثیر داشته باشد. محیط‌های دوستانه، مدرسه، محیط کار، شرایط اقتصادی و … می‌تواند در گرایش افراد به سمت مواد مخدر تأثیرگذار باشند. افرادی که در معرض اعتیاد قرار دارند و یا در مراحل ترک قرار دارند با مشورت با کارشناسان برجسته و بررسی شرایط گرایش به مواد مخدر می‌توانند برای پیشگیری و کاهش مخاطرات بعد از ترک اعتیاد از فن‌های ارتباطی و روش‌های اصولی برای کنترل شرایط محیطی بهره‌مند شوند. در ادامه تأثیر شرایط محیطی در گرایش افراد به سمت اعتیاد شرح داده می‌شود.

تأثیر گروه همسالان در گرایش یا پیشگیری از اعتیاد

 مصرف مواد در گروه همسالان و نگرش مثبت آن‌ها در مورد مصرف مواد، ارتباط و دل‌بستگی شديد به همسالان بجاي خانواده، در دسترس بودن مواد در گروه‌های همسالان می‌تواند در گرایش و ابتلا شدن افراد به اعتیاد تأثیر مستقیمی داشته باشد. حال اينكه اگر گروه همسالان ویژگی‌های مثبتي نظير: رفتارهاي جامعه پسند، رعايت ارزش‌های اجتماعي متعلق به گروه، پيوند با خانواده -مدرسه و اجتماعات سالم را داشته باشند در پيشگيري از ابتلا به مصرف مواد نقش بسزايي دارند پس انتخاب درست گروه همسالان نقش بسزايي در مسير زندگي فرد دارد.

تأثیر شرایط مدرسه در ابتلا به اعتیاد

 امروزه اكثر كشورهاي دنيا فعالیت‌های پيشگيري را بر مدارس متمركز کرده‌اند؛ و برنامه‌های مؤثر مناسب و قابل‌دسترسی را براي گروه‌های سني در معرض خطر تدارك دیده‌اند. در قطعنامه سازمان بهداشت جهاني كه در سال١٩٨٦ منتشر شد تأکید گرديد كه آموزش پیش‌نیاز سلامت است و تسریع گرديد كه سلامت در نزد مردم و درجایی كه زندگي تحصيل و تفريح می‌کنند تحقق می‌یابد. حال‌آنکه مدارسي كه بی‌توجه هستند نسبت به مصرف مواد و در آنجا مقررات و محدوديت وجود ندارد و اعمال خشونت و استرس‌های ناشي از تحصيل و محيط و فقدان حمايت معلمان و مسئولان حاكم هست خود عامل خطر گرايش فرد به مصرف مواد مخدر است.

تأثیر محیط کاری در گرایش به اعتیاد

 كار و شغل و حرفه‌ای كه در آن مشغول هستيم نیز مي­تواند در ابتلا به اعتیاد و گرايش مصرف مواد اعم از نوع كار، سختي كار، محيط كار، همكاران مصرف‌کننده، … تأثیرگذار باشد.


حتما بخوانید: معتاد واقعی کیست؟


عوامل خانوادگي

مصرف مواد مخدر توسط اعضاء خانواده، رها كردن فرزندان به حال خود، درگيري و تشويش در خانواده، عدم رعايت مسائل ديني و اخلاقي و تحقير شخصيت فرزندان و ديگر اعضاء خانواده ازهم‌گسیختگی كانون خانواده و تك والدي فرزندان، توجه زياد به كودكان و ارتباط ضعيف والدين با فرزند خود ازجمله عوامل خطر در گرايش فرد در كانون خانواده به مواد مخدر است.

عوامل اقتصادي

فقر كامل با رفاه كامل، بيكاري، بحران‌های اقتصادي، تورم، سودجوئي و فروش مواد مخدر، نابرابری‌های اقتصادي و تبعيض طبقاتي ازجمله عوامل خطرزای گرايش افراد به مصرف مواد مخدر هستند.

عوامل فرهنگی

عوامل فرهنگي چون بی‌سوادی، عدم آگاهي به مسائل اجتماعي – سياسي- اقتصادي، پائين بودن فرهنگ مطالعه، عدم احساس مسئوليت، نداشتن آگاهي كافي در خصوص مصرف مواد مخدر ازجمله عوامل خطرزا هستند.

عوامل اجتماعي

 به‌طورکلی عدم پذيرش و رعايت قوانين و هنجارهاي حاكم بر اجتماع باعث گرايش فرد به مصرف مواد مخدر می‌شود. عواملي چون معاشرت با رفقاي معتاد و منحرف، طرد شدن از طرف معلمان دوستان و بستگان به خاطر تخلفات جزئي، مهاجرت، نداشتن تفريحات سالم، دسترسي آسان به مواد مخدر در جامعه، فشارهاي ناشي از محيط و بی‌نظمی‌های ناشي از محيط و القاي كاذب از طرف دوستان و اطرافيان نسبت به لذت‌های زودگذر نیز از عوامل اجتماعی هستند که باعث گرایش افراد به سمت اعتیاد می‌شوند.

تماس روزانه