درمان دارویی بیش‌فعالی یکی از گزینه‌های والدین برای کنترل رفتار و اصلاح حالات روحی کودک است. عوارض جانبی مصرف داروهای موجود، میزان تأثیر آن در بدن کودک و همچنین راه درست تشخیص و ارائه راه‌کار درمانی صحیح از دغدغه‌های اصلی والدین برای درمان و کنترل بیش‌فعالی است. علاوه بر مصرف دارو سایر روش‌های دیگری نیز برای کنترل و درمان بیش‌فعالی وجود دارد و راهکارهایی که به‌صورت علمی و عملی نتیجه‌بخش است همواره موردتوجه درمانگر قرارگرفته است.

برای درمان و کنترل بیش‌فعالی تجویز دارو بدون نظر متخصص و روانشناس به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.

در این مطلب تأثیرات دارو بر رفتار کودک و عوارض جانبی مصرف به‌صورت کلی بیان‌شده سایر روش‌های درمانی غیر دارویی نیز معرفی‌شده است. همچنین عزیزان در صورت نیاز به مشاور متخصص درزمینه عوارض و شرایط تجویز دارو و راه‌کارهای درمانی دیگر می‌توانند از نظرات مشاورین مشاورکده همراه بهره‌مند شوند.

 

تأثیر مصرف دارو در کودکان بیش‌فعال

به‌عنوان والدین شما ممکن است راجع به داروهاي محرکی نظیر (متیل بندیت) ریتالین و (دگزامفتامین) دگزادرین مطالبی شنیده باشید که از سال 1930 برای آن دسته از کودکانی که دچار بیش‌فعالی بوده‌اند تجویز می‌شده است. والدین لازم است راجع به مزایاي احتمالی و از طرف دیگر عوارض جانبی استفاده از این داروها اطلاعات لازم را کسب کنند. عمده‌ترین عارضه جانبی داروهاي محرکی نظیر ریتالین، چرت زدن و خستگی کودك سر کلاس درس است که این امر به‌واسطه مشکلات بی‌خوابی او درنتیجه مصرف داروهاي محرك ایجاد می‌شود.


برای اطلاع از مراکز مشاوره کودک کلیک کنید.


داروها صرفاً می‌بایست براي کودکانی تجویز گردد که به‌طور دقیق موردسنجش قرارگرفته‌اند و براساس تشخیص پزشک و روانشناس تجویز شود.

یکی از نگرانی‌های عمده‌ای که از بابت استفاده از این داروهاي محرك وجود دارد این است که این داروها ممکن است به‌طور پیوسته جهت اصلاح مشکلات رفتاري در کودك بکار برده شوند که به‌هیچ‌عنوان ربطی به بیش‌فعالی ندارند؛ بنابراین خیلی مهم است که درك کنیم چه داروهایی می‌تواند مؤثر باشد و چه محدودیت‌هایی دارند. این داروها صرفاً می‌بایست براي کودکانی تجویز گردد که به‌طور دقیق موردسنجش قرارگرفته‌اند و کسانی که از سوي متخصص به‌صورت دقیق ارزیابی‌شده، دارو دریافت کرده‌اند. لازم به ذکر است که این داروها بیش‌فعالی را درمان نمی‌کنند بلکه صرفاً پنجره امیدي جهت کمک به کودکان به‌منظور اینکه یاد بگیرند چطور بر رفتار خودکنترل داشته باشند، به روي ما می‌گشایند.

عوارض و شرایط مصرف دارو برای درمان بیش‌فعالی

از آنجائی که تأثیر این داروها تنها 4 الی 5 ساعت ماندگار است ازاین‌رو کودکانی که چنین داروهاي محرکی مصرف می‌کنند لازم است تا داروهایشان را به‌طور منظم دریافت کنند. به‌عنوان یک والد باید اطمینان حاصل کنید تا هرکسی که از فرزند شما نگهداري می‌کند از مصرف این داروها توسط وي آگاه باشد. کودکان نیز می‌بایست به‌طور منظم تحت نظر یک متخصص قرا گیرند تا میزان پیشرفت آن‌ها و تأثیرات این داروها موردبررسی قرار گیرند. براي مثال بعضی از کودکان ممکن است به‌واسطه مصرف این داروها دچار مشکلات خواب شده، وزنشان کاهش‌یافته و یا افسرده شوند.

نگرانی عمده دیگري که از بابت استفاده از این داروهاي محرك وجود دارد این است که ما در رابطه با تأثیرات بلندمدتی که این داروها دارند اطلاعات کافی نداریم. جهت استفاده بلندمدت این داروها می‌بایست در کنار دارودرمانی از شیوه‌های درمانی دیگري نظیر دریافت حمایت‌های اجتماعی در خانه و یا مدرسه نیز بهره گرفت. به‌عبارت‌دیگر، داروهایی نظیر ریتالین می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی براي برخی از کودکان مفید باشد درصورتی‌که صرفاً از دارودرمانی استفاده‌نشده و شیوه‌های درمانی دیگر نیز در کنار آن مورداستفاده قرار گیرند. به برخی از کودکان نیز می‌توان بدون بهره‌گیری از دارودرمانی تا حد بسیار زیادي مدد رساند.


حتما بخوانید: علائم و نشانه های  کودکان بیش فعال


چرا از داروهای مرسوم بجای آرام‌بخش استفاده می‌شود؟

ممکن است به نظر شما عجیب برسد که دلیل تجویز چنین داروهاي محرکی براي کودکی که خود بیش‌ازحد فعال است چیست و چرا براي این منظور به او داروهاي آرام‌بخش داده نمی‌شود. پاسخ این است که داروهایی نظیر ریتالین آن قسمت از سیستم مغزي را تحریک می‌کنند که وظیفه کنترل رفتار و تنظیم فعالیت‌ها را بر عهده‌دارند؛ بنابراین، این داروها به بسیاري از کودکان کمک می‌کنند تا بر روي فعالیت‌هایی که انجام می‌دهند تمرکز داشته و آن‌ها را تحت کنترل مجدد خود درآوردند.

مطالعات صورت گرفته به‌وضوح نشان داده است که داروهاي محرك می‌تواند مزایاي کوتاه‌مدتی براي بسیاري از کودکان دچار بیش‌فعالی فراهم آورد. والدین بسیاري راجع به اثرات چشمگیر این داروها در کودکانشان ابراز خرسندي کرده‌اند. به‌محض اینکه کودکان آرام‌تر شدند بهتر می‌توانند با سایرین بیامیزند و به‌طور مؤثرتري به معلمان و والدینشان واکنش نشان دهند. میزان پرخاشگري و بیش‌فعالی کودکان پس از مصرف این داروها کاهش‌یافته و عملکردشان در مدرسه ممکن است به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد.

درمان داروئی ممکن است به نوجوانان نیز کمک کند. براي مثال والدي می‌گوید: سرانجام در سن 24 سالگی چنین تشخیص داده شد که فرزند من دچار بیش‌فعالی حاد بوده و قابل‌درمان نیست و در طول مهروموم‌ها با عوارض مختلف آمیخته‌شده بود. او یک طرح درمان خارج از موعد را آغاز کرد که شامل استفاده از ریتالین بود. از آن زمان تاکنون تغییرات قابل‌توجهی در رفتارش ایجادشده است.

 

حدود 30 درصد از کودکان بیش‌فعال مزیتی از این داروهاي محرك نمی‌برند. در این مواقع، درصورتی‌که مضطرب یا افسرده باشند داروهاي ضدافسردگی ممکن است برایشان مفید باشد؛ اما از آنجائی که تأثیر استفاده از این داروها در میان کودکان به‌طور کامل مورد آزمایش قرار نگرفته است، سلامت روانی و جسمانی آن‌ها می‌بایست موردبررسی قرار گیرد.

علاوه بر درمان دارویی که باید زیر نظر روان‌پزشک و روانشناس صورت گیرد؛ روش‌های غیر دارویی نیز برای درمان و کنترل رفتار کودکان بیش‌فعال توسط روانشناسان ارائه می‌شود که شامل مورد زیر است:

  • تشویق به کار گروهی
  • بازی‌درمانی (به‌ویژه بازی‌درمانی پاسخ درگیرنده)
  • ارائه زود و بی‌فاصله تقویت‌کننده‌ها
  • اختصاص دادن نیمکت انفرادی در کلاس و حفظ تماس چشمی با او
  • استفاده از مواد آموزشی دیداری و لمسی
  • یادآوری مکرر دروس جلسه بعد
  • تشویق به یادداشت‌برداری از مطالب معلم
  • عدم سرزنش و توجه بیشتر به او هنگام انجام تکالیف
  • خودداری از جملات اضطراری و تذکر زیاد
  • آموزش روش‌های تقویت حافظه
  • آموزش کنترل گفتار درونی

در این مطلب به تأثیر دارو در درمان و کنترل رفتار کودکان بیش‌فعال پرداخته شد. توجه به این نکته ضروری است که روند درمان باید زیر نظر روانشناس و متخصص این امر صورت پذیرد. اقدام به درمان در هر روش پس از گذراندن مراحل تشخیصی و بررسی های مبتنی بر اصول علمی صورت می پذیرد. لذا توصیه می شود برای کنترل و درمان بیش‌فعالی کودکان از تجربیات مشاورین متخصص و با تجربه در این زمینه کمک گرفته شود.

تماس روزانه