اختلال نقص توجه بيش فعالي يكي از رایج‌ترین و عمومی‌ترین مشكلات روان‌شناختی در كودكان است كه توجه زيادي را از طريق معلمين و والدين و متخصصين به خود معطوف داشته است. عليرغم مطالعات گسترده‌ای كه در اين رابطه صورت گرفته و طرح‌های درماني مؤثري كه براي اين منظور تدوین‌شده است، خيلي از افرادي كه با اين دسته از كودكان سروکار دارند شناخت دقيقي از ویژگی‌های اين اختلال در كودكان ندارند. غالباً چنين رفتارهایی را به عوامل ديگر نسبت می‌دهند که نشان‌دهنده این مطلب است که حتي نسبت به اختلال بیش فعالی کودک باورهاي نادرستي دارند.

در اين مطلب سعي داريم با زباني ساده براي والدين، معلمان و تمامي كساني كه با اين كودكان سروکار دارند خصوصيات خلقي و رفتاري كودكان بیش‌فعال را از ابعاد مختلف موردبررسی قرار دهیم. همچنين راهکارهای مؤثري برای رفتار با كودكان بیش‌فعال ارائه خواهد شد.

عزیزان در صورت نیاز مشورت و مشاوره با کارشناسان مشاورکده همراه می‌توانند از طریق تماس با مرکز برای تعیین وقت مشاوره تلفنی یا حضوری اقدام کنند. همچنین در صورت هرگونه سؤال می‌توانید در قسمت پیشنهاد‌ها و انتقادات نظرات خود را مطرح کنند تا توسط کارشناسان مشاورکده همراه پاسخ‌گویی شود.

 

اختلال بیش فعالی یا نقص توجه چيست؟

اختلال بیش فعالی که از آن به‌عنوان اختلال نقص توجه یاد می‌شود معمولاً براي توصيف آن دسته از كودكاني قرار می‌گیرد كه در سه حيطه اصلي زير مشکل‌دارند:

  • رفتار بیش‌ازحد فعال (بيش فعالي)
  • رفتار تكانشي
  • نقص توجه

از آنجائي كه این كودكان بیش‌ازحد فعال و تكانشي هستند، معمولاً جهت سازگاري در مدرسه دچار مشكل می‌شوند. همچنين ممكن است در ارتباط با ساير كودكان نيز مشكلاتي داشته باشند. درصورتی‌که اين كودكان و خانواده‌هایشان کمک‌های لازم را در اين رابطه به‌موقع دريافت نكنند. مشكلاتشان می‌تواند همگام با افزايش رشد آن‌ها تداوم و گسترش يابد.

رفتار بیش‌ازحد فعال کودکان بیش‌فعال

مادري نخستين سال‌های زندگي پسرش را چنين توصيف می‌کند: هميشه روز از لحظه‌ای آغاز می‌شد كه او با درخواست‌های پی‌درپی و خستگی‌ناپذیرش از خواب بر می‌خواست. غیرممکن بود كه كسي از بودن با او لذت ببرد و بتواند هرجائی با او شوخي كند. ميزان انرژي او باورنكردني بود و به‌عنوان والدين او هميشه در عجب بوديم كه كجاي كار ما اشتباه بوده است.

اگر شما كودكي داريد كه شدت مشكلات كمتري دارد رفتار بیش‌ازحد فعال او ممكن است تنها زماني باعث مشكلات عدیده‌ای گردد كه وي به مدرسه برود. براي مثال كودكي كه در كلاس جنب‌وجوش می‌کند و نمی‌تواند آرام سر جايش بنشيند، در كار ساير بچه‌های كلاس دخالت می‌کند. بنابراين به‌احتمال خيلي زياد در بين ساير بچه‌های كلاس نيز محبوبيتي نخواهد داشت و ممكن است این‌طور در نظر گرفته شود كه وي نسبت به يادگيري تمايلي نداشته و نافرمان است.

رفتار تكانشي کودکان بیش‌فعال

تكانشي بودن به معناي عمل كردن بدون در نظر گرفتن پیامدهای ناشي از آن است. كودكان بیش‌فعال ممكن است به شیوه‌های مختلفي به‌صورت تكانشي عمل كنند. نظير گفتن يا انجام دادن اولين چيزي كه برايشان اتفاق می‌افتد. توجه آن‌ها ممكن است توسط چيزهاي نامربوط به‌راحتی پرت شود. از آنجائي كه براي آن‌ها بسيار مشكل است كه جلوي خود را در واکنش‌های بلا واسطه و فوري بگيرند ازاین‌رو انجام دادن تكاليفي كه مستلزم صبر و شکیبایی بسيار است براي اين دسته از كودكان بسيار دشوار است. براي آن‌ها خيلي سخت است درگير فعالیت‌هایی گردند كه جهت پاسخ دادن به آن‌ها می‌بایست صبر و تحمل زيادي به خرج داده و يا مجبور باشند كه به‌نوبت كاري را انجام دهند. درصورتی‌که به كودكان تكانشي بابت صبر و تحملي كه جهت انجام يك تكليف يا فعاليت خاصي به خرج می‌دهند پاداش يا مشوقي داده شود برخي اوقات خيلي راحت اين كار را انجام می‌دهند.

نقص توجه در کودکان بیش‌فعال

كودكان دچار بیش فعالی داراي فاصله زماني توجه کوتاه‌مدتی هستند. براي آن‌ها تمركز كردن بسيار دشوار بوده و به همين دليل در يادگيري مهارت‌های تحصيلي و عملي جديد دچار مشكل هستند. مطالعاتي در ایالات‌متحده صورت گرفته نشان می‌دهد كه 90 درصد كودكان بیش‌فعال موفقیت‌های تحصيلي بسيار كمي در مدرسه داشته و 20 درصد آن‌ها نيز مشكلات يادگيري دارند.

براي مثال مادر يك كودك بیش‌فعال توضيح می‌دهد كه چطور والدين هرروز بعدازظهر داستان‌هایی راجع به كودكي كه زياد حرف‌گوش‌کن نبود، وظايفش را به‌طور ناقص انجام می‌داد، سر كلاس مسخره‌بازی درمی‌آورد، خوراكي می‌خورد، تكاليفش را انجام نمی‌داد و به‌راحتی حواس خود و ديگران را پرت می‌کرد، تعريف می‌کردند.

اين مثال توضيح می‌دهد كه چرا تا حد امكان شناخت مسائل مربوط به نقص توجه در اين دسته از كودكان ترجيحاً قبل از فرستادن آن‌ها به مدرسه اهميت دارد تا کمک‌های لازم در اين زمينه به آن‌ها داده شود. كودكان بیش‌فعال ممكن است خودشان از اين امر كاملاً ناراحت باشند، چراکه قصد ندارند در كلاس درس رفتار نامطلوبي داشته باشند؛ اما نمی‌دانند كه چطور بايد تغییر كنند.

چه زماني برای تشخيص بیش فعالی مناسب است؟

همه ما ميدانيم كه كودكان انرژي فراواني دارند و مایل‌اند فعال باشند. فاصله زماني توجه آن‌ها نيز معمولاً كوتاه است، خيلي زود از انجام فعاليتي خسته می‌شوند و تمايل دارند تا فعاليت جديدي انجام دهند. بنابراين چطور می‌توان ادعا كرد كه كودكي دچار بیش فعالی بوده و يا صرفاً بی‌قرار و خسته است؟ در این رابطه بايد به ميزان بروز چنين رفتارهایی در كودكان توجه نمود. كودكان دچار بیش فعالی صرفاً این‌طور نيستند كه بچه‌های خيلي فعالي باشند بلكه آن‌ها در حيطه رفتاری مشكلات رفتاري زیادی را به همراه دارند كه می‌تواند مراقبت و كنترل آن‌ها را با مشكلات بسيار زيادي مواجه سازد. براي مثال والدي رفتارهاي پسر 8 ساله‌اش را چنين توصيف می‌کند:

  • او دائماً با دست‌ها و پاداش و ول می‌خورد
  • مشكلات زيادی در يكجا نشستن دارد.
  • به‌راحتی حواسش پرت می‌شود.
  • در رابطه با نبال كردن آموزش‌هایی كه می‌بیند مشكل دارد.
  • حافظه کوتاه‌مدت ضعيفي دارد.
  • جهت حفظ توجه و تمركز بر روی فعالیت‌ها بيشتر از 20 دقيقه مشكل دارد.
  • بدون انجام كامل يك تكليف به تكليف ديگري می‌پردازد.
  • به آنچه به وي گفته می‌شود گوش نمی‌دهد.
  • موارد ضروري براي انجام يك تكليف را فراموش می‌کند.
  • در برخي از فعالیت‌های خطرناك جسماني شركت می‌کند.
  • قبل از اينكه فكر كند عمل می‌کند.
  • مهارت‌های اجتماعي ضعيفي دارد.

برای اطلاع از مشاوره آنلاین کودک کلیک کنید.


خيلي مهم است كه اين نكته را به ياد داشته باشيم كه به كودك برچسب نزنيم و جهت تشخيص دقيق نيز توصيف كاملي از وي به‌طور انفرادي داشته باشيم و با مراجعه به فرد متخصص در اين زمينه گزارش دقيقي از رفتار کودکمان ارائه دهيم. همه كودكان با يكديگر متفاوت‌اند و مشكلات خود را نيز به شیوه‌های مختلفي ابراز می‌کنند.

 

تشخيص بیش فعالی می‌تواند خيلي دشوار باشد زيرا:

  • آزمايش خاصي جهت سنجش بیش فعالی وجود ندارد یعنی ما نمی‌توانیم با گرفتن نمونه‌ای از خون فرد يا اشعه ايكس با قاطعيت تشخيص بیش فعالی بدهيم.
  • همه كودكان در رابطه با كنترل خودشان مشكلاتي دارند و ازاین‌رو تصمیم‌گیری مبني بر اينكه تا چه حد می‌توان مرزي بين رفتارهاي مطلوب يا نامطلوب كودك ترسيم كرده و تشخيص بیش فعالی داد، دشوار است.
  • مشكلات ديگري نيز می‌تواند باعث بروز رفتارهاي مشابه بیش فعالی در كودكان گردد. نظير مشكلات زباني يا شنوایی، اختلالات يادگيري و مشكل خواندن و نوشتن. بيش از نيمي از كودكان بیش‌فعال علاوه بر بیش فعالی در زمینه‌های دیگری نظير موارد فوق نيز دچار مشكل هستند.

انواع علائم بیش فعالی از منظر متخصصين

در حالت کلی بیش فعالی دارای علائمی است که به‌منظور تشخيص بیش فعالی می‌بایست برخي از مشكلات زیر تا قبل از سن 6 يا 7 سالگي بروز كرده باشند:

  • در رابطه با دنبال كردن آموزش‌هایی كه داده می‌شد يا انجام دادن تكاليف مشكل دارد.
  • درزمینه تمركز كردن و توجه و علاقه‌مندی و چسبيدن به يك فعاليت خاص مشكل دارد.
  • غالباً هنگام صحبت كردن گوش نمی‌کند.
  • دائماً وول می‌خورد و بی‌قرار استونمی تواند سر كلاس آرام بنشيند، آرام و قرار ندارد.
  • به‌طور بی‌وقفه صحبت می‌کند و حرف ديگران را قطع می‌کند.
  • در موقعيتي كه قابل‌قبول نيست جست‌وخیز می‌کند.
  • بدون اينكه صبر كند تا سؤالی به‌طور كامل از وي پرسيده شود فوراً پاسخ می‌دهد.
  • در صبر كردن و رعايت نوبت ديگران مشكل دارد.

تماس روزانه